انواع استفاده از وسایل دیجیتال

امروزه استفاده از وسایل دیجیتال به دو صورت فعال و تعاملی و منفعل و غیر تعامل وجود دارد. استفاده فعال و تعاملی مربوط به دستگاه‌های مي‌شود که ارتباط دوسویه‌‌ای بین مخاطب و دستگاه برقرار هست و در اثر رفتار مخاطب دستگاه عمل می‌کند. پرکاربردترین وسایل دیجیتالی که به‌صورت فعال و تعاملی مورداستفاده قرار می‌گیرند شامل کامپیوتر، بازی‌های کامپیوتری، گوشی‌های هوشمند و تبلت می‌شوند.

اثرات زیانبار استفاده از وسایل دیجیتال

نوع استفاده منفعل و غیرتعاملی نیز مربوط به دستگاه‌های می‌شود که مخاطب فقط تماشاچی بوده و رابطه یک‌سویه هست و مخاطب نمی‌تواند در نوع محتوا هیچ‌گونه دخل و تصرفی داشته باشد وِ مهم‌ترین دستگاهی که این نوع ارتباط را ایجاد می‌کند تلویزیون هست.

استفاده از وسایل دیجیتال در جامعه امروزی روزبه‌روز در حال افزایش هست. زیاده‌روی در استفاده از این وسایل به‌گونه‌ای فراگیر شده است که برخی از کارشناسان به کودکان امروزی لقب بومیان دیجیتالی را داده‌اند.

نتایج یک تحقیقاتی که در سال 2015 در رابطه با استفاده از وسایل دیجیتال انجام شد نشان‌دهنده که در حدود 97 درصد کودکان 6 ماه تا 4 ساله از وسایل دیجیتال استفاده می‌کنند. همچنین یک مطالعه دیگری که در این زمینه انجام شد، بیان‌کننده این بود که کودکان هشت‌تا ده‌ساله به‌طور متوسط روزانه هشت ساعت از انواع وسایل دیجیتال استفاده می‌کنند این رقم برای کودکان بزرگ‌تر بالاتر هست.

تاثیرات استفاده از وسایل دیجیتال بر روی کودکان

استفاده از وسایل دیجیتال هم بر روی کودکان تأثیر مثبت داشته هم تأثیر منفی اما آن چیزی که مشخص است این بوده که استفاده بیش‌ازحد ازاین‌گونه وسایل تنها اثر منفی داشته و اثرات مثبت آن را نیز از بین می‌برد در ادامه به مهم‌ترین اثرات مثبت و منفی که این وسایل می‌توانند بر روی کودکان داشته باشند اشاره خواهد شد.

اثرات مثبت استفاده از وسایل دیجیتال

مهم‌ترین اثرات مثبت که می‌توان در استفاده از وسایل دیجیتال اشاره کرد این است که استفاده از این وسایل در یادگیری حروف الفبا، آشنایی با حیات‌وحش و افزایش اطلاعات عمومی کودکان بسیار می‌تواند مفید باشد. کودک از طریق این برنامه‌ها با شناخت فرهنگ‌های مختلف دید بهتری از دنیای پهناور اطراف خود پیدا خواهد کرد که اگر محتوای مطالب مثبت باشد موجب ارتقای سبک زندگی او خواهد شد.

داشتن نقش آموزشی

یکی از اثرات وسایل دیجیتال به‌خصوص تلویزیون بر روی کودکان بار آموزشی آن هست. برخی از برنامه‌های تلویزیون و همچنین بازی‌های کامپیوتری به کودکان آموزش می‌دهند، آن‌ها را آگاه می‌کنند و الهام‌بخش هستند؛ بنابراین برنامه‌ها و بازی‌های خوب متوانند بسیار مؤثرتر از سایر روش‌ها به کودکان آموزش بدهند. به‌عنوان‌مثال بازی‌ای که در آن کودک با انواع حیوانات آشنا شده و می‌تواند میزان شناخت خود را امتحان کند یا برنامه تلویزیونی که نحوه انجام کاری را نشان می‌دهد بسیار مفید خواهند بود. نکته قابل‌توجه در این زمینه این هست که کودکانی که در سنین قبل از مدرسه، عادت به انجام بازی‌های آموزش و برنامه‌های تلویزیونی آموزشی مقید دارند در سال‌های بعد هم این عادت خود را حفظ می‌کنند و چنانچه در سنین پایین‌تر فقط مشغول تماشای برنامه‌های سرگرم کنند باشند در بزرگ‌سالی هم سراغ برنامه‌های مفید نخواهند رفت.

اثرات مثبت استفاده از وسایل دیجیتال

تقویت رفتار‌های مثبت کودکان

کودکانی که برنامه‌های آموزشی و پرمحتوا تماشا می‌کنند در بزرگ‌سالی در مدرسه موفق‌تر هستند و کمتر رفتارهایی پرخاشگرانه از خود بروز می‌دهند. تحقیقات بلندمدت نشان می‌دهد که این کودکان برای مطالعه و تحصیل ارزش بیشتری نسبت به سایرین قائل هستند. ضمن اینکه برخی از برنامه‌ها مانند کارتون‌ها باعث کاهش فشار و استرس کودکان می‌شود و آن‌ها را بانشاط می‌کند.

برای مطالعه بیشتر از این صفحه دیدن بفرمایید

اثرات منفی استفاده از وسایل دیجیتال

با افزايش استفاده از دستگاه‌هاي ديجيتالي توسط كودكان، كاهش تعاملات آن‌ها با والدین، كاهش ارتباطات و فعاليت‌هاي اجتماعي رخ می‌دهد و ممكن است كودك زمان و فرصت كافي براي تحول شناختي، كلامي، هيجاني، رفتاري و اجتماعي به دست نياورد. وقتی کودک به مدت طولانی بیشتر از چهار ساعت وقت خود را صرف تماشای وسایل دیجیتالی و تلویزیون می‌کند، به‌احتمال بیشتری مبتلابه افزایش وزن، چاقی و درنهایت بلوغ زودرس می‌شود.

نکته خطرناک و بسیار مضر در تماشای وسایل دیجیتالی و تلویزیون این است که دیدن برنامه‌های خشن و ترسناک موجب تهییج احساسات خشونت‌بار در کودک شده و زمینه‌ساز انجام فعالیت‌های خشن در کودک می‌شود. همچنین برخی تحقیقات نشان می‌دهد که رابطه آماری کافی بین تماشای تلویزیون در کودکان زیر سه سال و بیماری اوتیسم وجود دارد. این تحقیقات به این معنی نیست که دلیل ابتلا به اوتیسم پیداشده است، اما تحقیقات نشان می‌دهد که تماشای تلویزیون می‌تواند باعث تحریک این بیماری در کودکی شود.

همچنین تماشای تلویزیون در کودکی خطر ابتلای کودکان را به بیش فعالی و عدم توجه و تمرکز در سال‌های بعدی زندگی را افزایش می‌دهد. بر اساس تحقیقات انجام‌شده حرکت سریع نور و نقطه‌ها در صفحه دیجیتالی تلویزیون باعث تحریکات شدید و سریع مغز می‌شود و این تحریکات باعث صدمه به مغز کودک و عوارض بعدازآن، مانند کمبود توجه کودک در کتاب خواندن و درس خواندن خواهد شد.

افزایش وزن

استفاده بیش‌ازحد از وسایل دیجیتال نقش بسزایی در بالا رفتن آمار افزایش وزن و چاقی در کودکان دارد چراکه در هنگام استفاده از این وسایل کودکان هیچ‌گونه تحرکی ندارند و در یکجا می‌نشینند، هر دقیقه‌ای که کودک مشغول تماشای تلویزیون یا بازی با کامپیوتر و گوشی موبایل است، یعنی او از بازی و دویدن و سوزاندن کالری محروم شده است. زیاد نشستن نه‌تنها منجر به چاقی می‌شود بلکه بر روی طول عمر نیز تأثیرات منفی می‌گذارد.

مشکلات خواب

تماشای تلویزیون و همچنین بازی‌های موبایل و کامپیوتری با توجه به نور ایجادشده توسط صفحه‌نمایش این وسایل سبب تحریکات عصبی در کودکان و حتی بزرگ‌سالان می‌شود و استفاده زیاد از این وسایل به‌خصوص قبل از زمان خوابیدن مشکلات را برای خواب بچه‌ها ایجاد کرده و مانع از این می‌شود که خواب راحت و باکیفیتی داشته باشند.

تأثیر بر روی میزان بینایی و سلامت چشم

استفاده مداوم و طولانی‌مدت از وسایل تصویری دیجیتال بر روی چشم کودکان اثرات نامطلوبی را می‌گذارد. خیره شده طولانی‌مدت به صفحه‌نمایش وسایل دیجیتال به‌خصوص تلویزیون بر روی تعداد پلک زدن اثر گذاشته که این امر خود موجب خشکی چشم می‌گردد. همچنین میزان نور و روشنایی این وسایل نیز می‌تواند بر روی فشار چشم تأثیر داشته باشد.

از بین رفتن قوه تخیل

تماشای تلویزیون یا یک بازی کامپیوتری نیازی به استفاده از قوه تخیل ندارد؛ اما برای بازی‌های خود و یا رؤیاپردازی‌ها، کودک به تخیل کردن نیاز دارد؛ و این چیزی است که کودکان با صرف وقت خود با وسایل دیجیتال آن را از دست می‌دهند. کودکانی که زمان زیادی را صرف وسایل الکترونیکی می‌کنند در قیاس با کودکانی که وقت کمی برای استفاده از آن‌ها صرف می‌کنند، کمتر می‌توانند تفکر انتقادی، اندیشه و تخیل خود را گسترش دهند.

کم شدن صبر کودکان و عادت به خشنودی و لذت آنی

زمانی که بچه از وسایل دیجیتال و به‌خصوص بازی‌های کامپیوتری به میزان بالایی استفاده کنند عادت می‌کنند که به‌صورت لحظه‌ای و سریع نتایج کارهای خود را مشاهده کنند و با توجه به این‌که در دنیای واقعی اکثر چیزها و آموزش‌های برای نتیجه دادن نیاز به زمان‌دارند بنابراین این کودکان از این‌که برای رسیدن به خواسته خود تلاش و کار کنند و منتظر بمانند تا نتیجه بگیرند دلسرد و ناامید می‌شوند.

کم شدن زمان مطالعه

مطالعه و خواندن کتاب‌های مختلف در سنین کودکی برای آموزش آن‌ها بسیار بااهمیت است و این امر در تکامل و یادگیری زبان کودکان بسیار مؤثر است؛ بنابراین ضرورت دارد که والدین برای کودکان خود کتاب بخوانند و آن‌ها را علاقه‌مند به خواندن کتاب بکنند. وقتی‌که کودکان بیشترین زمان خود را در طول روز صرف تماشای تلویزیون و بازی‌های کامپیوتری می‌کنند، دیگر فرصتی برای کتاب خواند و مطالعه باقی نمی‌ماند.

ایجاد مشکل تمرکز

کودکانی که بیش‌ازحد از وسایل دیجیتال به‌خصوص تلویزیون استفاده می‌کنند عادت می‌کنند که از طریق نگاه کردن و به عبارتی قوه بصری خود با آنچه می‌بینند ارتباط برقرار کنند و چون کمتر با دیگران و اطرافیان خود صحبت کرده‌اند، توانایی تمرکزشان در یادگیری از طریق شنیداری کمتر از توانایی آن‌ها در یادگیری از طریق دیداری است. ضمن این‌که بازه توجه و تمرکز آن‌ها هم کوتاه‌تر از کودکان دیگر است. کودکانی که مدام تلویزیون در خانه برای آن‌ها روشن است، در آینده برای تمرکز کردن دچار مشکل می‌شوند و به‌عبارت‌دیگر، وقتی‌که صداهای مختلفی در محیط باشد نمی‌توانند برای شنیدن منبع هدف موردنظرشان تمرکز کنند. مثلاً در کلاس درس تمرکز خوبی نخواهند داشت؛ زیرا علاوه بر وجود صدایی مداوم از تلویزیون در منزل که تمرکز آن‌ها را از بین برده است، به دیدن تصاویر بصری شبیه‌سازی‌شده در تلویزیون با سرعت و ویژگی‌های خاص خود عادت کرده‌اند و دیگر نمی‌توانند نسبت به صحبت‌های معلم و تخته کلاس دقت خوبی داشته باشند.

کم شدن ارتباط با دیگران

وقتی‌که کودکان در طول روز زمان زیادی را صرف تماشای تلویزیون و بازی‌های کامپیوتری بکنند. با توجه به لذت‌های آنی و لحظه‌ای که این وسایل در آن‌ها به وجود می‌آورند دیگر تمایل چندانی به برقراری ارتباط با دیگران ندارند و وقت زیادی را با خانواده نمی‌گذرانند و همچنین شانس و فرصت دوست شدن با دیگران را نیز برای خود فراهم نمی‌کنند.

اثرات زیانبار استفاده از وسایل دیجیتال

افزایش میزان افسردگی

یکی از فعالیت‌هایی که تقویت‌کننده خلق‌وخو و همچنین روحیه است، ورزش کردن هست. وقتی‌که یک کودکی ساعت‌های طولانی از وقتش را با کامپیوتر، تلویزیون و موبایل صرف کند دیگر زمانی برای ورزش کردن نخواهد داشت و درنتیجه از مزایای آن نیز بهره‌مند نمی‌شود. این موضوع می‌تواند باعث افزایش افسردگی در کودکان شده و احساس انزوای ناشی از صرف وقت در کنار این ابزار به‌جای بازی با دوستان افسردگی آن‌ها را تشدید می‌کند.

مدت‌زمان مناسب برای تماشای تلویزیون و استفاده از وسایل دیجیتال چقدر است؟

مراکز معتبر مغز و اعصاب کودکان توصیه می‌کنند که کودکان زیر سه سال نباید به تماشای تلویزیون، ویدئو یا کامپیوتر تشویق گردند. دو سال اول زندگی کودک برهه‌ای حیاتی و مهم در رشد مغزی و تکامل روحی او هست و محققان توصیه می‌کنند در دو سال اول عمر تماشای وسایل دیجیتالی و تلویزیون بهتر است انجام نشود. وقتی کودک بزرگ‌تر می‌شود، تماشای وسایل دیجیتالی و تلویزیون مانع رشد ذهنی کودک در تمرین ارتباط با دوستان، بازی‌های بدنی، مطالعه کتاب، صحبت با والدین و یادگیری روابط اجتماعی می‌شود. همچنین نشانه‌هایی مبنی بر وجود اختلالات خواب در اثر تماشای وسایل دیجیتالی و تلویزیون وجود دارد.

کارشناسان و محققان در جهان از حدود دو دهه پيش یعنی قبل از سال 2000 نسبت به ميزان زماني كه كودكان براي تماشاي تلويزيون صرف می‌کنند نگراني خود را اعلام كرده‌اند و درنتیجه آن دستورالعملی تهیه کردند که بر اساس آن به والدين توصيه مي‌شود در اتاق خوب کودکان تلويزيون و وسايل ديجيتال را قرار ندهند، همچنین به‌جای تشویق کردن خردسالان زير دو سال به تماشای تلویزیون آن‌ها را برای انجام فعالیت‌های فیزیکی مانند بازی کردن و صحبت کردن که منجر به رشد مناسب مغز می‌شود تشویق کنند.

  • کودکان کمتر از دو سال بهتر است که به‌هیچ‌وجه تلویزیون تماشا نکنند و سایر وسایل دیجیتال هم در اختیار آن‌ها قرار داده نشود.
  • كودكان بزرگ‌تر از دو سال نيز نبايد در روز بيشتر از دو ساعت از وسايل ديجيتال استفاده كنند.

گفتگو کنید

1 نظر

نظر دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *