گوش دادن فعال یا گوش دادن موثر چیست؟

در تعریف گوش دادن می‌توان گفت که عملی ارادی و آگاهانه همره با توجه و تمرکز است که با شنیدن که یک عمل غیرارادی  و بدون توجه و تمرکز است، امری متفاوت هست. ما موجودات اجتماعی هستیم که دارای ارتباط‌های مختلفی ازجمله رابطه با همسر، رابطه با فرزند، رابطه با اقوام، همسایگان، همکار و دیگران هستیم که بیشترین رابطه را با همسر و یا فرزندانمان داریم. درنتیجه برای برقراری ارتباط مطلوب و صحیح با دیگران، باید مهارت گوش دادن را تقویت کنیم. نداشتن مهارت گوش دادن باعث می‌شود که ارتباط به شکل صحیح و کاملی شکل نگیرد و درنتیجه تعارضات و مشکلات زیادی ایجاد شود. بنابراین ضروری است تا بانحوه گوش دادن موثر آشنا بشویم.

در ارتباطات والدین و فرزندان نبود مهارت گوش دادن موجب ایجاد مشکلات مختلفی می‌شود. خیلی از والدین شنونده‌های خوبی برای فرزندانشان نیستند و یا عنوان می‌کنند که ما زبان فرزندمان را نمی‌فهمیم و نمی‌دانیم چطور با او صحبت کنیم.

منعکس کردن

گوش دادن موثر به کودک چه فوایدی دارد؟

یکی از فواید اصلی گوش دادن این است که این عمل، نوعی توجه مثبت به کودک هست. زمانی که نیاز به حرف زدن داریم، اگر فردی به‌خوبی به حرف‌های ما گوش کند، احساس خشنودی، رضایت و مهم‌تر از هر چیزی احساس ارزشمندی و مورد توجه واقع‌شدن، خواهیم داشت. به همین شکل زمانی هم که شما به‌خوبی به کودکتان گوش کنید، این پیام را به کودک می‌دهید که به او توجه دارید و او برایتان موجودی ارزشمند است و این امر درواقع نشان‌دهنده ارتباط بین مهارت گوش دادن با مهارت توجه کردن است. درواقع خوب گوش دادن نوعی توجه مثبت کلامی و غیرکلامی به کودک هست که باعث کاهش لجبازی و رفتارهای نامناسب کودک خواهد شد.

در خصوص نحوه مقابله با لجبازی کودکان می‌توانید از این صفحه بازدید بفرمایید.

  • همیشه بین احساسات و رفتار کودک ارتباط مستقیمی وجود دارد. کودک وقتی می‌ترسد، جیغ می‌کشد؛ و یا وقتی خوشحال است می‌خندد و یا وقتی خشمگین است، پرخاشگری می‌کند. برای این‌که بتوانید رفتار کودک را به‌خوبی درک کنید، باید ابتدا احساسات او را درک کرده و لازمه این درک، خوب گوش دادن است. درواقع گوش دادن مقدمه و لازمه همدلی و درک احساسات گوینده هست. همچنین لازم به یادآوری است که در هنگام هیجانی شدن کودک، مانند زمان‌هایی که کودک شدیداً خشمگین، ناراحت و یا احیاناً ترسیده است و رفتارهای نامناسبی دارد؛ شاید تنها چیزی که در آن لحظات به آن نیاز دارد، حرف زدن در مورد هیجاناتش هست و دو گوش شنوا است که متأسفانه بسیاری از والدین نسبت به احساسات کودکان، بی‌اعتنا یا کم‌اعتنا هستند و معمولاً احساسات آن‌ها را ناچیز و بي‌اهمیت برمی‌شمارند.
  • خوب گوش دادن موجب شکل‌گیری ارتباط مطلوب و خوشایندی بین والدین و فرزندان می‌شود که نتیجه چنین ارتباطی، افزایش حرف‌شنوی کودک هست. هر چه‌قدر رابطه بین والدین و کود مثبت باشد؛ لجبازی و حرف‌نشنوی کمتر خواهد بود و برعکس هر چه‌قدر رابطه بین والدین و کودک نامطلوب و ناخوشایند باشد، میل به مقاومت و حتی خصومت در کودک بیشتر خواهد بود. این قاعده در همه روابط وجود دارد.

چطور به صورت موثر به فرزندانمان گوش دهیم؟

حالت‌هایی بدنی که باید جهت گوش دادن موثر رعایت کنیم

مهارت گوش دادن همچون دیگر مهارت‌ها، دارای اصول و بایدها و نبایدهایی هست که عدم توجه به آن‌ها، موجب می‌شود نتوانید شنونده خوبی برای فرزندتان باشید. بنابراین بایستی در هنگام گوش دادن به نکات خاصی توجه کرده کا بیشترین اثرگذاری را داشته باشد که مهمترین این نکات به شرح زیر می‌باشند:

در هنگام گوش دادن و صحبت کردن با کودک باید با او تماس چشمی برقرار کنید. نگاه کردن به‌صورت و چشمان کودک یعنی شما حواستان به او هست و برای گوش دادن آمده هستید. یکی از ضعف‌های اصلی والدین در گوش دادن این است که فکر می‌کنند هم‌زمان با گوش دادن می‌توانند هم تلویزیون ببینند و هم پیام‌های تلگرامی خود را چک کنند. هنگامی‌که مشغول گوش دادن هستید تماشای تلویزیون و یا بازی با گوشی و یا هر کار دیگری را کنار بگذارید و کاملاً توجه و نگاهتان به کودک باشد.

ارتباط چشمی
  • برای گوش دادن مؤثر، بهتر است حالت بدنی خود را با کودک تنظیم کنید. فرضاً اگر کودک نشسته است، شما هم بنشینید و یا خم‌شده تا هم‌سطح او شوید تا بتوانید تماس چشمی مناسبی داشته باشید.
  • برای این‌که بتوانید تماس چشمی داشته باشید و هم‌سطح با کودک قرار گیرید؛ باید در هنگام گوش دادن از کودک فاصله زیادی نداشته باشید. برخی از والدین از راه دور به فرزندشان گوش می‌دهند. مثلاً مادری که در آشپزخانه مشغول آشپزی است، نمی‌تواند تماس چشمی مطلوب و حالت بدنی متناسبی با کودک داشته باشد. سعی کنید هنگام گوش دادن، دور از کودک نباشید.
حالت گوش دادن

حالت‌هایی رفتاری که باید جهت گوش دادن موثر رعایت کنیم​

  • گوش دادن با تماس چشمی و هم‌سطح شدن با کودک آغاز می‌شود، اما این‌ها کافی نیستند بلکه باید قدری فعال باشید و با استفاده از کلماتی مانند او هم، بله، خوب و … نشان دهید که دارید به‌خوبی گوش می‌کنید. این کلمات و جملات کوتاه موجب می‌شود تا فرزندتان بیشتر تشویق شود که حرف بزند و متوجه اشتیاق شما برای گوش دادن شود.
  • در هنگام گوش دادن گاهی می‌توانید از جملات کوتاه پرسشی استفاده کنید تا ضمن تشویق بیشتر کودک به حرف زدن و نشان دادن توجه خود به او، اطلاعات بیشتری به دست آورید و گفتگو تداوم پیدا کند. همچنین این کلمات و جملات کوتاه پرسشی به شما کمک می‌کند، گفتگو را به سمتی که تمایل دارید، سوق دهید.
  • زمانی که به کودک گوش می‌کنید، احساس او را در آن لحظه شناسایی کنید و سپس آن را به او منعکس نمایید. انعکاس احساس موجب می‌شود او متوجه شود که شما احساسش را درک کرده‌اید و این به معنی همدلی هست. به‌عنوان‌مثال؛ زمانی که کودک با ناراحتی و غم زیاد، مشغول تعریف کردن لغو شدن اردوی تفریحی‌شان به دلیل آلودگی هوا هست؛ بعد از چند لحظه گوش دادن فعال، احساس ناراحتی‌اش را به خودش منعکس کنید.
  • در هنگام انعکاس دادن، می‌توانید در ابتدای جملات خود از کلمات و عبارت‌های زیر برای انعکاس احساس استفاده کنید.

به نظر می‌رسد…، می‌بینم‌ که …، ظاهراً…، اگر درست متوجه شده باشم…

  • در کنار انعکاس احساس از انعکاس محتوا نیز بهره ببرید. در انعکاس احساس باید بخشی از صحبت‌های کودک را تکرار و یا حرف‌هایش را خلاصه نمایید و منعکس کنید. البته سعی کنید عیناً از کلمات خودش استفاده نکنید، بلکه محتوای گفتارش را انعکاس دهید.

انعکاس محتوا موجب می‌شود کودک پی ببرد که شما متوجه حرف‌های او شده‌اید و به‌خوبی به او گوش می‌کنید.

  • گاهی اوقات با گفتن جملاتی مانند (خوشحالم با من صحبت کردی، ممنون که به من اعتماد کردی) به کودک نشان دهید که از شنیدن حرف‌هایش احساس خوشایندی دارید، تا در دفعات بعد نیز با اشتیاق با شما گفتگو کند.

توصیه‌های تکمیلی در خصوص گوش دادن موثر به کودکان

والدین باید به این موضوع توجه داشته باشند که گوش دادن به معنی پذیرش و تائید احساسات و یا افکار فرزندان نیست؛ بلکه به معنی پی بردن و درک کردن آن‌ها هست. شما در هنگام گوش دادن و همدلی فقط احساس کودک را درک می‌کنید و این احساسات را به خود او منعکس می‌کنید که این اصلاً به معنی پذیرش همه احساسات کودک نیست. در مواقعی که والدین احساسات کودک را تائید نمی‌کنند و آن را نمی‌پذیرند، ابتدا بایستی خونسردی خود را حفظ کنند و بعد از گوش دادن و همدلی، دلیل این احساس یا فکر را بیابند، اما احساس کودک را سرزنش یا انکار نکنند. همچنین باید توجه داشته باشید که نیاز نیست در همیشه به‌تمامی حرف‌های فرزندان به‌صورت فعال گوش‌داده شود، چراکه در طول روز گفت‌وگوهای عادی زیادی بین والدین و کودک به وجود می‌آید که فاقد احساس و هیجان خاص و شدیدی هستند و نیازی به گوش دادن فعال همراه با انعکاس احساس و همدلی ندارد.

همچنین در مواقعی که فرزندتان تمایل دارد تا با شما صحبت کند و شما وقت کافی برای گوش دادن فعال ندارید، بهتر است از فرزندتان بخواهید تا گفتگو را به زمان دیگری موکول کند و هرگز سعی نکنید بدون توجه و تمرکز به حرف‌های او گوش بدهید چراکه گوش ندادن و موکول کردن آن به بعد، بهتر از گوش دادن غلط است.

نظر دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *